مقاله، به مقایسه دقیق و واژه به واژه هفت نسخه از ترجمه های نهج البلاغه اختصاص دارد. علاوه بر آن با این مقایسه به سبک و سیاق و عبارت پردازیهای هر مترجم پی می بریم. دقت و وسواس مترجمین را در حسن انتخاب نزدیکترین واژه معادل از زبان فارسی نیز باز می یابیم.شاخصترین ویژگی نسخه اصل (نسخه ترجمه دکتر شهیدی)، رعایت جانب اختصار و سجع پردازی در عبارتهای برگردان است. برای اثبات این نظر، تعداد واژه های بکار رفته در ترجمه یک عبارت، در هفت نسخه شمارش شد تا روشن شود تعداد کلمه های برخی از نسخه ها حتی بیش از دو برابر دیگر نسخه هاست.با این مقایسه دریافتیم که در متن عربی به لحاظ اعراب یا پس و پیش آوردن کلمه ها نیز تفاوتهایی به چشم می خورد، ناگفته نماند که مترجمین از دو طیف روحانی و دانشگاهی انتخاب شده است، نوع واژه ها و سبک و سیاق عبارت پردازی هر قشر و طیف رابطه مستقیمی با زمینه های علمی و پیشینه تحصیلی آنان دارد. 

توکل از مفاهیم اخلاقی و عرفانی فرهنگ اسلامی است. علمای اخلاق با تاسی به قرآن، مسلمانان را به تحقق عینی این مفهوم در زندگی فردی و اجتماعی خود توصیه کرده اند و عارفان از آن، به عنوان یکی از مقامات عرفانی یاد کرده، ضرورت پشت سرگذاشتن آن را بر هر سالکی ضروری دانسته اند. منابع اخلاقی و عرفانی ما، مشحون از ضرورت رویکرد به توکل است. توکل در نهج البلاغه هم در معنای اخلاقی و هم در معنای عرفانی به کار رفته است. علی(ع) در نهج البلاغه از جهات مختلف بر اهمیت توکل تاکید کرده، آن را پایه ایمان، عامل متانت اخلاقی، راهی برای دستیابی به فقر عرفانی و عامل تفکر دانسته است. توکل در این کتاب هرگز جانشین کوشش آدمی نشده، بلکه در جایی کاربرد دارد که دست آدمی از اقدام کوتاه است.

چکیده عربی:التناص من اهم مایعالجه النقد الادبی الجدید الذی یتناول انواع التعامل و الوان الترابط بین النصوص. نظریه التناص نتیجه لما قدمه اللغویون و البنیویون و الشکلانیون و... فی الترابط بین النصوص.هذا و علی (ع) مصدر فیاض و منبع زخار للعلم و الادب الذی ذاع صیته عالمیا فی الزهد و الحکمه و ابوالعتاهیه بصفته اول شاعر عربی ادخل الزهد فی الشعر علی مستوی فسیح مرهون بما قاله علی (ع) خطابه و رساله، شکلا و معنی.تحقق التناص بین دیوان ابی العتاهیه و نهج البلاغه فی شتی الموضوعات. باقل التغییرات فی الالفاظ و المعانی فی النص الحاضر و بصوره جلیه واضحه و قد اظلت المفاهیم السامیه و الصور الفنیه لکلام علی (ع) علی شعرابی العتاهیه. چکیده فارسی:بینا متنی یکی از گرایشهای نقد جدید است که به ارتباط و تعامل بین متون می پردازد. نظریه بینا متنی زاییده افکار و نظریات گوناگونی است که زبان شناسان، ساختارگرایان، صورت گرایان و ... ارایه کردند.علی (ع) منبع فیاض و چشمه جوشان علم و ادب است که در عرصه زهد و حکمت نیز بعد از پیامبر اکرم (ص) گوی سبقت را از همگان ربوده است و ابوالعتاهیه به عنوان اولین سراینده عرب- که زهد و حکمت را در سطحی گسترده در شعر وارد کرده است- در موضوعات زهد و حکمت از جمله دنیا، آخرت، مرگ و اخلاق مدیون کلام علی (ع) است.بینامتنی ابوالعتاهیه با نهج البلاغه در موضوعات گوناگون با کمترین تغییر در الفاظ و معانی و غالبا آشکارا و آگاهانه وبا نفی متوازی صورت گرفته است؛ لذا مایه اصلی سروده های این شاعر را مفاهیم پربار و تصاویر زیبای کلام علی (ع) تشکیل داده است و بینامتنی زهدیات شاعر با نهج البلاغه آن قدر واضح و روشن و مسلم است که انکارکردنی نیست.

سخن از حق سخن از هستی و فطرت است، از خداوند شروع می شود و در آفرینش او می درخشد، در وظایف و گفتار انسانی هم صحنه ای وسیع و گسترده دارد. گرچه در عمل و کردار او دایره ای بسیار محدود و کوچک دیده می شود، در این میان علی علیه السلام که تراز و جلوه حق بود تابش ویژه ای دارد. زندگی او برای حق و حکومت وی برای اجرای آن بود، در رفتار و کردارش حق تجلی داشت و در سخنان درر بارش حق تبلور، از جمله: اهمیت والای حق، ویژگی رهبران حق، حقوق الهی و حقوق مردمی، حقوق محرومان و حقوق مستمندان، جبران تضییع حق، ضرورت دفاع از حق، عاشقان و عاملان به حق، حق ستیزی و نتایج آن، حق گریزی و عوامل آن، وظیفه والیان و کارگزاران درقبال حق و بالاخره نیایش در پیشگاه الهی برای اجرای حق، که در این نوشتار مطرح گردیده است.

معناشناسی واژگانی، ازجمله زیرمجموعه های زبان شناسی بوده و به تحلیل معنای کلمات و نیز جملات یک متن پرداخته و سعی در تبیین نظام معنایی موجود در یک متن دارد. بهره گیری از این روش به خواننده کمک می کند تا با توجه به ساختار عبارات، از نگاه ماتن به متن نگریسته و به زنجیره های معنایی دست یابد. نهج البلاغه یک مجموعه روایی است که به عنوان أخ القرآن شهرت دارد. حاصل مطالعه معناشناسه این متن روایی فهم و درک بهتر منظور نظر گوینده آنست. استعاذه ازجمله مفاهیم مطرح شده در نهج البلاغه است که به جهت ارتباط آن با مسائل معرفتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر، با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره گیری از معناشناسی هم زمانی درصدد دستیابی به میدان معنای واژه «استعاذه» در نهج البلاغه است. بررسی های انجام شده نشان می دهد که مفهوم استعاذه از ریشه سه حرفی (ع و ذ) در نهج البلاغه به معنای پناه بردن بوده و با مفاهیمی همچون استغاثه و استعصام هم معنا است. اموری همانند فقر و گمراهی به عنوان مقولات مستعاذ منه مطرح شده و استعاذه صرفاً به الله مجاز می باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.